Debaty sejmowex904 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie uwarunkowań gotowości Polski do członkostwa w Unii Europejskiej

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do interpelacji pana posła Jerzego Jaskierni w sprawie uwarunkowań gotowości Polski do członkostwa w Unii Europejskiej, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, przekazuję odpowiedź na tę interpelację.    Jak przedstawia się harmonogram prac dostosowawczych prawa polskiego do prawa Unii Europejskiej?    Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej jest dokumentem, który wyznacza kierunek działań dostosowawczych oraz określa harmonogram ich realizacji w latach 1998-2002 w kontekście zbliżającego się członkostwa Polski w Unii Europejskiej. Jego treść wynika z następujących podstawowych elementów: dotychczasowej realizacji Układu Europejskiego i stanu przygotowań w Polsce do członkostwa w Unii, opinii Komisji Europejskiej w sprawie polskiego wniosku o członkostwo Polski w Unii Europejskiej, unijnego dokumentu Partnerstwo dla członkostwa oraz z okresowego raportu Komisji Europejskiej na temat postępów Polski na drodze do członkostwa w Unii Europejskiej (Regular Report '98).    Rada Ministrów po rozpatrzeniu i przyjęciu projektu Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej (NPPC), zobowiązała p.o. sekretarza Komitetu Integracji Europejskiej do uzupełnienia programu o zadania wynikające z przeglądu prawa w procesie negocjacji członkowskich i wniesienia pod obrady rządu zaktualizowanej wersji dokumentu według stanu na dzień 31 grudnia 1999 r. Ponadto Rada Ministrów zobowiązała p.o. sekretarza Komitetu Integracji Europejskiej do monitorowania realizacji zadań ujętych w programie oraz przedstawiania na posiedzeniach Komitetu Integracji Europejskiej informacji o zaistniałych opóźnieniach, w celu podejmowania koniecznych środków zapewniających wykonanie programu zgodnie z ustalonym harmonogramem.    Integralną częścią każdej wersji Narodowego Programu Przygotowania Polski do Członkostwa w Unii Europejskiej stanowi ˝Harmonogram działań dostosowujących prawo polskie do prawa Unii Europejskiej˝. Harmonogram ten obejmuje wszystkie zadania o charakterze legislacyjnym wskazane w NPPC i składa się z dwóch części:    - ogólnego harmonogramu, wskazującego wszystkie wyrażone w NPPC zadania o charakterze legislacyjnym, wszystkie konieczne zmiany prawne, które muszą zostać wykonane w celu realizacji określonych w NPPC priorytetów,    - szczegółowych harmonogramów rocznych - harmonogramy te są syntetycznymi zestawieniami zadań legislacyjnych do realizacji w poszczególnych latach.    Komitet Integracji Europejskiej zlecił Urzędowi Komitetu Integracji Europejskiej monitorowanie prac legislacyjnych prowadzonych przez ministerstwa i urzędy centralne pod kątem realizacji zobowiązań wynikających z ˝Harmonogramu działań dostosowujących polskie prawo do prawa Unii Europejskiej - załącznik do NPPC˝. Na posiedzeniu Komitetu Integracji Europejskiej w dniu 6 grudnia 1999 r. przyjęta została ˝Informacja na temat stanu prac nad zadaniami przewidzianymi w ˝Harmonogramie działań dostosowujących prawo polskie do prawa Unii Europejskiej - załącznik do Narodowego Programu Przygotowania Polski do Członkostwa w Unii Europejskiej˝ do realizacji w 1999 r.˝, stanowiąca realizację obowiązku nałożonego na Urząd Komitetu Integracji Europejskiej.    Obecnie trwają prace nad modyfikacją Narodowego Programu Przygotowania Polski do Członkostwa w Unii Europejskiej. Jednym z podstawowych celów dokonywanej modyfikacji jest konieczność zapewnienia przejrzystości w programowaniu i monitorowaniu działań dostosowawczych, co wymagać będzie usunięcia z NPPC informacji zdezaktualizowanych, o mniejszym znaczeniu lub wychodzących poza zakres zaplanowanego priorytetu czy zadania. Zmodyfikowana wersja NPPC, której przyjęcie przez Radę Ministrów planowane jest na początek kwietnia br., zawierać będzie zmodyfikowany harmonogram działań dostosowawczych.    2. Kiedy rząd skieruje odpowiednie projekty i kiedy przewiduje się ich uchwalenie?    W dniu 14 grudnia 1999 r. przekazany został Sejmowi i Senatowi wykaz projektów ustaw dostosowujących prawo polskie do prawa Unii Europejskiej przekazanych Sejmowi do uchwalenia w 1999 r. oraz do czerwca 2000 r., z określeniem skali ich ważności z punktu widzenia działań dostosowawczych (tzw. lista ministra W. Arkuszewskiego).    Obecnie trwają prac nad weryfikacją ˝Wykazu ustaw, których uchwalenie jest niezbędne ze względu na przystąpienie Polski do Unii Europejskiej˝. Dokument ten, przygotowany w oparciu o Narodowy Program Przygotowania Polski do Członkostwa w Unii Europejskiej oraz o stanowiska negocjacyjne, zawiera informacje dotyczące oceny ważności danego aktu prawnego z punktu widzenia działań dostosowawczych, datę planowanego przekazania do Sejmu oraz planowany termin wejścia w życie.    3. Jak procesy harmonizacyjne w Polsce prezentują się na tle porównawczym w grupie państw 5+1 zabiegających o członkostwo?    Ocena tempa procesu harmonizacji prawa w krajach kandydujących grupy ˝5+1˝ dokonywana jest regularnie w raportach okresowych Komisji Europejskiej z postępów państw kandydujących na drodze do członkostwa w Unii Europejskiej. Najnowsza ocena pochodzi z raportów okresowych przedstawionych przez Komisję Europejską w dniu 13 października 1999 r. oraz zbiorczego zestawienia postępów krajów kandydujących (tzw. Composite Paper) przyjętego w tym samym dniu. Ocena postępów w harmonizacji prawa oraz zdolności administracji do przyjęcia zobowiązań do członkostwa wszystkich krajów kandydujących (również byłej tzw. II grupy) została przedstawiona w aneksie do zestawienia zbiorczego.    W ocenie Komisji Polska oraz Republika Czeska poczyniły w okresie podlegającym ocenie (sierpień 1998 r. - wrzesień 1999 r.) najmniejsze postępy w dostosowywaniu prawa do acquis communautaire. Działania dostosowawcze zdecydowanie przyspieszyła Słowenia (należy jednak pamiętać, że kraj ten otrzymał wraz z Republiką Czeską najgorszą ocenę w tym zakresie w I Raporcie Komisji z listopada 1998 r.), a postępy Estonii są bardzo nierównomierne i zróżnicowane w zależności od dziedziny i sektora. Najlepszą ocenę uzyskali Węgrzy, którzy kontynuowali procesy harmonizacyjne w stałym i zadowalającym tempie. W odniesieniu do postępów Cypru Komisja uznała, że kraj ten dokonał pewnych postępów w dostosowywaniu prawa do acquis, niemniej jednak na implementację czeka wciąż bardzo duża liczba regulacji.    Analiza uwag Komisji Europejskiej pozwala na sformułowanie wniosku, iż tylko Węgry transponują (oraz jako jedyne będą w stanie efektywnie stosować) ustawodawstwo wspólnotowe w sposób stały i wiarę zadowalający, choć i ten kraj - zdaniem Komisji - w kilku obszarach prowadzi działania dostosowawcze w niezadowalającym tempie (wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne, w szczególności ochrona granic i sprawy azylowe, rolnictwo, bezpieczeństwo i higiena pracy oraz ochrona środowiska i polityka celna. Komisja podkreśliła nawet, iż inercja w wymienionych wyżej obszarach jest niepokojąca, biorąc pod uwagę skalę transpozycji acquis, jaka wciąż pozostaje do przeprowadzenia).    Zdaniem Komisji tempo działań dostosowawczych w pozostałych krajach jest zbyt wolne. Wszystkie kraje kandydujące napotykają poważne trudności w szybkim i efektywnym transponowaniu przepisów z obszaru rynku wewnętrznego (szczególnym przykładem jest obszar normalizacji i certyfikacji, za brak postępów, w którym została skrytykowana Polska, w którym to obszarze tylko Węgry i w szczególności Republika Czeska poczyniły wyraźne postępy w ostatnim roku, m.in. tworząc niezbędne instytucje, pozostaje kraje dokonały zaś niewielkich postępów), polityki audiowizualnej (żaden kraj nie transponował jeszcze przepisów dyrektywy dotyczącej telewizji transgranicznej) i pomocy państwa.    Również w dwóch innych kluczowych obszarach, tj. wymiarze sprawiedliwości i sprawach wewnętrznych oraz ochronie środowiska, postępy większości kandydatów są niewielkie. Dlatego też Komisja stanowczo zaleciała wszystkim kandydatom przyspieszenie harmonizacji prawa w tych dziedzinach. Krytyczna ocena postępów Polski (również w przypadku obszaru rolnictwa) i Republiki Czeskiej w tych obszarach bierze się, w ocenie Komisji Integracji Europejskiej, raczej z braku jasnych i długoterminowych strategii i programów działań dostosowawczych oraz słabości administracji w tych dziedzinach niż drastycznego na tle innych kandydatów spadku tempa działań dostosowawczych.    Polska jako jedyny kraj kandydujący grupy ˝5+1˝ została pozytywnie oceniona za postępy w kompleksowym wzmacnianiu administracji wyrażające się we wdrożeniu reformy administracji terytorialnej oraz przyjęciu ustawy o służbie cywilnej. Zdaniem Komisji podjęte kroki służą wsparciu administracji publicznej na wszystkich poziomach. Komisja odnotowała znaczące wysiłki Polski w usprawnianiu funkcjonowania sądownictwa (ocena działań pozostałych kandydatów, z wyjątkiem Węgier, jest w tej mierze bardziej krytyczna).    Podsumowując, należy podkreślić, iż Polska, choć obok Czech uzyskała słabszą ocenę postępów w harmonizacji prawa w ostatnim roku, zachowała podobną jak w ubiegłym roku pozycję wobec pozostałych kandydatów, którzy (wyjątkiem są Węgrzy) bądź tak jak Estonia i Czechy również odnotowali spowolnienie procesu harmonizacji prawa, bądź jak Słowenia nadrabiali znaczące opóźnienia odnotowane we wcześniejszym okresie. Również postęp jedynego kraju kandydującego grupy ˝5+1˝ spoza Europy Środkowej i Wschodniej, tj. Cypru, był nieznaczny. Zdaniem Komisji w przypadku Cypru zaniepokojenie budzi tempo dostosowań w obszarze ochrony środowiska, polityki socjalnej oraz wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, w których to dziedzinach opóźnienia mogą mieć niekorzystny wpływ na egzekwowanie prawa, zwłaszcza że daty transpozycji acquis zostały ustalone przez Cypryjczyków na krótko przed roboczą datą uzyskania gotowości do członkostwa. Na uwagę zasługuje fakt, że Komisja odnotowała uruchomienie w ostatnim czasie szybkiej ścieżki legislacyjnej w parlamencie cypryjskim, co pozwoliło na usprawnienie procesu legislacyjnego oraz powinno umożliwić szybsze transponowanie regulacji wspólnotowych.    Należy również zaznaczyć, że ocena Komisji zawarta w raportach okresowych oraz zestawieniu zbiorczym nie daje pełnego obrazu zaawansowania harmonizacji prawa w państwach kandydujących z uwagi na to, iż dotyczy tylko konkretnego przedziału czasowego i często nie uwzględnia działań dostosowawczych planowanych lub w trakcie realizacji.    4. Jakie oceny procesu dostosowawczego w Polsce formułowane są przez Unię Europejską i jej negocjatorów?    Oceny procesu dostosowawczego formułowane są przez Komisję Europejską w dokumencie ˝Regular Report˝. Dokument zawiera generalną ocenę dostosowań pod kątem tzw. kryteriów kopenhaskich oraz opis dostosowań w każdym z obszarów.    W Raporcie z 1999 r. Komisja Europejska potwierdza prawidłowe funkcjonowanie instytucji politycznych gwarantujących poszanowanie demokracji i zasady prawa. Ogólna sytuacja polityczna oceniana jest jako stabilna, odnotowuje się współpracę między rządem a prezydentem.    Komisja zauważa, że w poprzednim roku rząd skoncentrowany był na wdrażaniu czterech wielkich reform, które pod warunkiem właściwego funkcjonowania przyczynią się znacznie do ułatwienia integracji Polski z Unią Europejską.    Polska jest krajem, w którym respektowane są prawa człowieka i zagwarantowana jest ochrona mniejszości.    Po raz pierwszy Komisja Europejska uznała, że Polska posiada funkcjonującą gospodarkę rynkową. W Raporcie podkreślono stały rozwój sektora prywatnego, a także właściwe ramy prawne i instytucjonalne dla działalności gospodarczej. Mechanizmy rynkowe działają prawidłowo, niemniej jednak konieczne jest przyspieszenie procesów restrukturyzacji i prywatyzacji dużych przedsiębiorstw państwowych.    Polska gospodarka charakteryzuje się dużym stopniem stabilności makroekonomicznej.    Największe problemy odnotowane zostały przez Komisję Europejską w obszarze dostosowań prawnych. Komisja stwierdza, że Polska nie uczyniła widocznych postępów w zakresie harmonizacji prawa krajowego z prawem unijnym oraz tworzenia instytucji odpowiedzialnych za implementacje przyjmowanych rozwiązań. Brak postępu odnotowany jest w szczególności w kwestii certyfikacji, pomocy publicznej, ochrony własności intelektualnej. Dalsze wysiłki należy skoncentrować na rozwijaniu i wzmacnianiu działań w obszarze ochrony środowiska, rolnictwa, polityki regionalnej, polityki społecznej, ceł, wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. (W załączeniu Regular Report 1999)*)    5. Czy stworzone zostały niezbędne przesłanki materialne, by odpowiednie służby prawne mogły wywiązać się, uwzględniając m.in. możliwości Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej, z tego obowiązku?    Proces harmonizacji prawa polskiego do prawa Unii Europejskiej jest prowadzony w dwóch płaszczyznach:    Po pierwsze: przez zainteresowane ministerstwa i urzędy centralne, do których bezpośrednio należy implementacja acquis communautaire do prawa polskiego, w formie przygotowywanych projektów nowych aktów prawnych bądź nowelizacji już obowiązującego prawa w celu dostosowania go do odpowiednich regulacji obowiązujących w Unii Europejskiej.    Po drugie: przez Komitet Integracji Europejskiej, do którego zadań należy m.in. inicjowanie i koordynowanie prac dostosowawczych w zakresie instytucji prawnych oraz opiniowanie projektów aktów prawnych co do ich zgodności z prawem Unii Europejskiej.    Jeśli chodzi o ministerstwa i urzędy centralne, należy stwierdzić, iż wszystkie one posiadają odpowiednie komórki organizacyjne odpowiedzialne za szeroko pojęte zagadnienia integracyjne, w tym za proces dostosowawczy. Należy również stwierdzić, iż z upływem czasu daje się zauważyć wyraźna korzystna zmiana, jeśli chodzi o znajomość zagadnień dostosowawczych w poszczególnych ministerstwach. Niestety posiadane przez nas informacje wskazują, iż w dalszym ciągu w wielu organach administracji związanych z tym procesem występują braki kadrowe.    Jeśli chodzi o Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, to realizuje on swe zadania w tym zakresie poprzez:    - opiniowanie projektów aktów prawnych, co do ich zgodności z prawem Unii Europejskiej,    - przygotowywanie programowych dokumentów kształtujących harmonogram działań dostosowujących prawo polskie do prawa Unii Europejskiej,    - monitorowanie realizacji przyjętych programów, a co za tym idzie wykonywania wynikających z nich obowiązków dostosowawczych.    Departament Harmonizacji Prawa Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej jest merytorycznie w pełni przygotowany do realizowania spoczywających na nim obowiązków związanych z realizacją szeroko pojętego procesu dostosowawczego. Zatrudnieni w nim są znakomici prawnicy, fachowcy w zakresie prawa europejskiego, z dużą teoretyczną oraz praktyczną znajomością zagadnień harmonizacyjnych. Przygotowywane przez Departament Harmonizacji Prawa opinie co do zgodności projektów aktów prawnych z prawem Unii Europejskiej stanowią kompletną i wyczerpującą analizę projektowanych regulacji, uwzględniającą nie tylko prawo Unii Europejskiej i orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości, ale także zobowiązania wynikające ze stanowisk negocjacyjnych w poszczególnych obszarach oraz stan realizacji poszczególnych priorytetów zapisanych w Narodowym Programie Przygotowania Polski do Członkostwa w Unii Europejskiej.    Niestety, dające się odczuć braki kadrowe w Departamencie Harmonizacji Prawa rzutują na tempo jego pracy. Wyznaczane przez komisje sejmowe terminy przygotowania opinii - liczone czasem w minutach i godzinach - nie zawsze mogą być dotrzymywane. Szczupłość kadry uniemożliwia także pełniejsze włączenie się pracowników Departamentu Harmonizacji Prawa Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej w międzyresortowe procesy uzgodnieniowe oraz w prace komisji sejmowych. Pełniejszy udział pracowników Departamentu Harmonizacji Prawa Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej w tych procesach byłby użyteczny dla współtworzenia aktów prawnych odzwierciedlających zbliżanie się do prawa Unii Europejskiej już na początku prac dostosowawczych.    Przyznane Komitetowi Integracji Europejskiej ustawowe kompetencje ograniczają możliwości jego działania jedynie do programowania i koordynowania działań dostosowawczych. Brak jest natomiast kompetencji o charakterze władczym, które pozwoliłyby na zdyscyplinowanie i zdynamizowanie procesu dostosowawczego.    Z wyrazami poważania    Podsekretarz stanu    Paweł Samecki    Warszawa, dnia 18 lutego 2000 r.