Debaty sejmowex904 Kadencja

Interpelacja w sprawie rozporządzenia ministra finansów z dnia 14 grudnia 1998 r. dotyczącego zaniechania poboru podatku od osób fizycznych od dochodu ze sprzedaży papierów wartościowych

   Szanowny Panie Premierze! Rozporządzeniem ministra finansów z dnia 14 grudnia 1998 r. w sprawie zaniechania poboru podatku od osób fizycznych (DzU nr 156, poz. 1022) zaniechano poboru tego podatku od dochodu ze sprzedaży papierów wartościowych:    1) o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (DzU nr 118, poz. 754 ze zm.),    2) dopuszczonych do obrotu publicznego,    3) nabytych na podstawie oferty publicznej lub na giełdzie papierów wartościowych albo w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym,    4) których cena zależy bezpośrednio lub pośrednio od ceny papierów wartościowych wymienionych w art. 52 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (DzU z 1993 r. nr 90, poz. 416 ze zm.),    5) którymi obrót nie jest przedmiotem działalności gospodarczej podatnika (osoby fizycznej).    O ile warunki określone w pkt 2-5 nie budzą wątpliwości, to w świetle ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi nie jest jednoznaczny zakres przedmiotowy papierów wartościowych, które są objęte rozporządzeniem. Chodzi tu o kwalifikację prawa poboru, tj. określenie, czy prawo poboru należy do kategorii papierów wartościowych, o których mowa w art. 3 ust. 2 czy ust. 3 ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi.    Opinie pochodzące z Krajowej Komisji Papierów Wartościowych zdecydowanie opowiadają się za uznaniem prawa poboru jako niewątpliwie wynikającego z akcji, czyli papieru wartościowego, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi.    Trudno jednak odmówić racji przeciwnemu stanowisku, reprezentowanemu przez środowisko prawnicze, które zalicza omawianą kategorię praw do papierów wartościowych, o których mowa w art. 3 ust. 3 tej ustawy.    Wskazuje się tu na podstawowe następujące argumenty uzasadniające takie stanowisko.    Przepis art. 3 ust. 3 przedmiotowej ustawy określa jako ˝prawa pochodne˝ prawa, które łącznie spełniają poniższe warunki:    1) są prawami majątkowymi,    2) nie zostały wymienione w art. 3 ust. 2 ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi,    3) ich cena ˝zależy bezpośrednio lub pośrednio od ceny papierów wartościowych wymienionych w ust. 1 i 2˝ (czyli m.in. akcji).    Odnosząc się do powyższego, należy stwierdzić, że niewątpliwie prawo poboru jest prawem majątkowym, gdyż stanowi przedmiot obrotu - jest kupowane i sprzedawane, a także zawsze stanowi składnik majątku swojego właściciela. Jego cena niewątpliwie zależy (bezpośrednio lub pośrednio - w zależności od kryterium oceny) od ceny akcji, których dotyczy, czyli papierów wartościowych, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy. Można więc uznać, że spełnione są dwa z trzech warunków przepisu art. 3 ust. 3 ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi.    Aby jednoznacznie wskazać, czy został spełniony trzeci warunek z art. 3 ust. 3, należy jednak ocenić, czy prawo poboru nie jest jednak prawem, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi. Przepis ten obejmuje kategorię praw majątkowych zbywalnych, lecz wynikających z papierów wartościowych (w tym z akcji). Ocena, czy prawo poboru jest prawem wynikającym z akcji jako papieru wartościowego, powinna oprzeć się moim zdaniem na właściwych przepisach Kodeksu handlowego, które kształtują istotę i charakter tego prawa. Chodzi o art. 435 Kodeksu, regulujący omawianą instytucję (który zarazem określa ją jako ˝prawo objęcia akcji˝).    Analiza tego przepisu wskazywałaby, że prawo poboru nie wynika z faktu posiadania akcji spółki, choć w większości przypadków niewątpliwie jest z nim związane. Należy przy tym zauważyć, że nie czym innym jest pojęcie ˝prawo wynikające z akcji˝, a czym innym pojęcie ˝prawo związane z akcjami (posiadaniem akcji)˝ - zakresy tych pojęć są różne. Inaczej ujmując, każde prawo ˝wynikające˝ jest zarazem prawem ˝związanym˝, natomiast nie każde prawo ˝związane˝ jest jednocześnie prawem ˝wynikającym˝. Właśnie z tą drugą kategorią praw - ˝związanych˝, ale już nie ˝wynikających˝ - mielibyśmy więc do czynienia w przypadku praw poboru akcji.    Za powyższym wnioskiem przemawiałaby analiza wskazanego przepisu Kodeksu handlowego, przy czym można, przyjmując takie stanowisko, podnieść następujące argumenty:    - przepis art. 435 § 1 ustanawia zasadę pierwszeństwa akcjonariuszy do objęcia nowych akcji, z czego można byłoby wnosić, że mogą być oprócz akcjonariuszy inne osoby, nie posiadające akcji, ale posiadające - choć w drugiej kolejności - prawo poboru. Prawo takie może przysługiwać osobom trzecim względem spółki na mocy jej statusu lub uchwały o nowej emisji. W przypadku takich osób prawo poboru nie wynikałoby więc z faktu posiadania akcji,    - art. 435 § 2 dopuszcza możliwość pozbawienia akcjonariusza (w określonych sytuacjach) prawa poboru, co mogłoby sugerować, że prawo to nie musi przysługiwać każdemu akcjonariuszowi, a więc trudno byłoby mówić o ścisłym związku pomiędzy posiadaniem akcji i prawem poboru,    - art. 435 - jako przepis względnie obowiązujący (na co wskazuje sformułowanie ˝w braku odmiennych postanowień statutu lub uchwały o podwyższeniu˝) - przewiduje pewną swobodę w kształtowaniu zakresu i prawa poszczególnych akcjonariuszy do objęcia nowych akcji. Można byłoby więc uznać, że skoro kształt i zakres prawa jest zależny od woli akcjonariuszy, to trudno przyjąć, że jest to prawo wynikające w swej istocie li tylko z faktu posiadania papieru wartościowego - akcji.    Powyższe argumenty wskazują, że nie jest oczywiste uznanie prawa poboru za wynikające z akcji. Choć prawo poboru najczęściej ˝towarzyszy˝ akcjonariuszom jako posiadaczom akcji, to jednak nie jest to regułą. Istniejące regulacje w tym względzie wskazują na możliwe sytuacje, w których prawo to jest wyraźnie oddzielone od akcji, co może skłaniać do stwierdzenia, że prawo poboru akcji nie musi być uznane za prawo wynikające z akcji jako papieru wartościowego. Zgodnie z takim stanowiskiem prawo to należałoby zaliczyć do praw pochodnych, o których mowa w art. 3 ust. 3 tego aktu.    Jak wynika z powyższego, ocena prawnego charakteru prawa poboru, a w szczególności jego powiązania z akcjami, nie jest jednoznaczna. Kwalifikacja tego prawa ma jednak zasadnicze znaczenie dla stosowania zaniechania poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodu ze sprzedaży tego prawa, a zatem bezpośrednio wpływa na zakres praw i obowiązków podatników. Jest to tym bardziej istotne, że rozporządzenie ministra finansów z dnia 14 grudnia 1998 r. w sprawie zaniechania poboru podatku od osób fizycznych ma zastosowanie do końca 2000 r., a zatem istnieje duże prawdopodobieństwo nieprawidłowego stosowania tego rozporządzenia co najmniej przez trzy lata podatkowe (rozporządzenie ma zastosowanie od początku 1998 r., gdyż zostało wydane z mocą wsteczną).    Przedstawiając powyższe, zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:    1) Czy prawo poboru należy kwalifikować jako papier wartościowy, o którym mowa w art. 3 ust. 2, czy też w art. 3 ust. 3 ustawy Prawo o publicznym obrocie popierania wartościowymi?    2) Jeżeli prawo poboru należy kwalifikować jako papier wartościowy, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi, jakie przesłanki spowodowały, że rozporządzeniem ministra finansów z dnia 14 grudnia 1998 r. w sprawie zaniechania poboru podatku od osób fizycznych objęto tylko podatek dochodowy należny od dochodu ze sprzedaży prawa poboru nabytego we wtórnym obrocie papierami wartościowymi, co niewątpliwie narusza konstytucyjną zasadę równości prawnopodatkowej podatników?    3) Czy w zakresie wskazanym w pytaniu drugim minister finansów przewiduje zrównanie praw podatników? Jeżeli tak, to kiedy, a jeżeli nie, to dlaczego?    Poseł Romuald Ajchler    Warszawa, dnia 19 marca 1999 r.